Bài 9. Giao tiếp an toàn trên Internet

BÀI 9

Văn hoá trong môi trường số

Giao tiếp an toàn trên Internet

SAU BÀI HỌC NÀY EM SẼ:

Mạng Internet mang lại nhiều lợi ích; tuy nhiên, việc sử dụng không đúng cách sẽ ảnh hưởng xấu tới sức khoẻ và tinh thần, gây nhiều rủi ro: mất thông tin cá nhân, thử thách nguy hại. Do vậy, khi tham gia mạng xã hội nói riêng và không gian số nói chung, mỗi người cần trang bị cho mình một số kĩ năng cơ bản như: kĩ năng giao tiếp; kĩ năng đối phó với dư luận và vượt qua khủng hoảng; kĩ năng nhận biết và phòng tránh lừa đảo.

Hãy nêu vài ví dụ cho thấy sự cần thiết phải có các kĩ năng đó.

PHÒNG TRÁNH LỪA ĐẢO TRÊN KHÔNG GIAN SỐ

Hoạt động 1

Em hoặc người quen đã có khi nào gặp những tình huống tương tự như sau chưa?

Trong những tình huống ấy, em hoặc người quen đã xử lí như thế nào?

Những kẻ lừa đảo thường hướng tới mục đích hưởng lợi tài chính hoặc gây ảnh hưởng tinh thần, thể xác người bị hại. Trong điều kiện bình thường, nhìn nhận sự việc một cách bình tĩnh, những câu chuyện mà chúng đưa ra thật sự khó tin. Do vậy, ta có thể chặn hành động của chúng bằng cách ứng xử linh hoạt theo ba nguyên tắc mang tính định hướng chung sau đây:

Nguyên tắc thứ nhất: Hãy chậm lại

Những kẻ lừa đảo thường tạo ra cảm giác cấp bách để chúng có thể vượt qua khả năng nhận định một cách sáng suốt của nạn nhân.

Nguyên tắc thứ hai: Kiểm tra ngay!

Thực hiện ngay việc tra cứu số điện thoại, địa chỉ cơ quan hoặc tổ chức mà người gửi thông tin mang danh để liên hệ xác minh trực tiếp.

Nguyên tắc thứ ba: Dừng lại, không gửi!

Mọi yêu cầu thanh toán hoặc gửi tiền ngay lập tức đều cần đặt dấu hỏi. Vì vậy, nếu cảm thấy giao dịch này không đáng tin, hãy dừng lại vì đó có thể là lừa đảo.

Lừa đảo hỗ trợ kĩ thuật

HÃY CHẬM LẠI

Hãy tự đặt câu hỏi khi thông báo hiện lên có vẻ rất khẩn cấp. Tuy nhiên, các cảnh báo và tin nhắn bảo mật thực sự sẽ không bao giờ yêu cầu thực hiện ngay một cuộc điện thoại hoặc một khoản thanh toán. Nếu thấy cần, việc đầu tiên nên làm đó là cập nhật phần mềm bảo mật và quét virus.

KIỂM TRA NGAY

Thử tìm kiếm tên công ty hoặc số điện thoại kèm những từ khoá như "lừa đảo" hoặc "khiếu nại". Nếu cần sự hỗ trợ về mặt kĩ thuật, hãy tìm đến một đơn vị có uy tín và tin cậy.

DỪNG LẠI, KHÔNG GỬI

Các đơn vị hỗ trợ công nghệ hợp pháp sẽ không yêu cầu thanh toán ngay dưới dạng thẻ điện thoại, chuyển khoản, ứng dụng tiền hoặc tiền mã hoá, nhất là khi dịch vụ còn chưa được thực hiện.

Kẻ lừa đảo hỗ trợ kĩ thuật cố gắng thuyết phục rằng thiết bị của nạn nhân đang gặp sự cố và yêu cầu thanh toán ngay lập tức cho các dịch vụ để khắc phục sự cố đó mà trên thực tế nó không hề tồn tại. Phải thực hiện chuyển tiền ngay nếu không chúng tôi buộc phải truy tố bạn hoặc người thân. Đây là thông tin từ Cục Cảnh sát giao thông. Bạn chưa thanh toán tiền phạt vi phạm an toàn giao thông. Bạn đang vi phạm pháp luật nghiêm trọng.

Mình là X đây. Đang cần rất gấp. Hãy vào tài khoản 123 hoặc gửi cho mình mã thẻ cào điện thoại mệnh giá 200 nghìn hoặc 500 nghìn mỗi loại 20 thẻ. Kẻ lừa đảo có thể bất ngờ thông báo nạn nhân có cơ hội trúng thưởng, nhận phiếu mua hàng giá trị cao nhưng phải thanh toán một khoản phí để được nhận thưởng. Trong nhiều vụ lừa đảo, bạn sẽ nhận được cuộc gọi hoặc thư điện tử tự xưng là nhân viên làm việc trong cơ quan chức năng, cơ quan nhà nước và yêu cầu thanh toán ngay một khoản tiền nào đó.

Lừa đảo dưới dạng thông báo tin tốt

HÃY CHẬM LẠI

Hãy tìm kiếm lời khuyên từ người hiểu biết (thành viên trong gia đình hoặc bạn bè) nếu không chắc đây có phải là thông tin đáng tin cậy.

KIỂM TRA NGAY

Tìm hiểu thêm thông tin về giải thưởng hoặc chương trình khuyến mại liên quan trên Internet. Nếu không có tin gì thì đây có khả năng là một trò lừa đảo.

DỪNG LẠI, KHÔNG GỬI

Không bao giờ trả trước để nhận thưởng sau, cho dù mức phí đó rất nhỏ so với phần thưởng sắp nhận được. Khoản phí đó sẽ không bao giờ đến tay người trả phí.

Lừa đảo dưới dạng thông báo tin xấu

HÃY CHẬM LẠI

Hãy đặt những câu hỏi để làm rõ vấn đề. Nếu người liên hệ tỏ ra cáu kỉnh khi thấy quá trình thanh toán không được thực hiện ngay, có thể đó là một vụ lừa đảo.

KIỂM TRA NGAY

Hãy liên lạc trực tiếp với tổ chức, đơn vị mà người liên hệ mang danh. Không sử dụng thông tin liên hệ được cung cấp từ người gọi mà hãy tra cứu để tìm số điện thoại liên lạc trên trang web chính thức, hoặc gọi cho một đường dây nóng về lừa đảo.

DỪNG LẠI, KHÔNG GỬI

Không đồng ý với các khoản giao dịch bất thường mà không có các văn bản cụ thể kèm theo để có thời gian tra cứu, xác minh, nhất là với những yêu cầu thanh toán ngay bằng các phương thức chuyển tiền nhanh. Lợi dụng nhu cầu mua sắm online cao, một số đối tượng đã tạo các trang web giả mạo và gửi đường liên kết truy cập các trang web lừa đảo này qua tin nhắn SMS, thư điện tử hoặc điện thoại, hướng dẫn khách thực hiện giao dịch mua những món hàng "giá rẻ", "miễn phí" bất ngờ, đủ chủng loại hàng hoá từ các siêu thị uy tín, nhằm chiếm đoạt tiền của khách hàng trong thẻ, tài khoản.

Lừa đảo qua website giả mạo các trang thương mại điện tử phổ biến

HÃY CHẬM LẠI

Đừng vội trả lời những yêu cầu hoặc nghe theo các hướng dẫn cung cấp thông tin thẻ, thông tin tài khoản, mật khẩu đăng nhập, mã số OTP từ những đối tượng không quen biết. Đó có thể là một vụ lừa đảo.

KIỂM TRA NGAY

Không ít trang web giả mạo tìm cách lừa đảo, chúng thuộc về những thương hiệu tên tuổi. Vì thế hãy kiểm tra các liên kết được chỉ ra trên đó có tồn tại hay không, nội dung trang web có phong phú, được trình bày cẩn trọng, các đánh giá của người dùng có tin cậy hay trang web đó là giả mạo. Kẻ lừa đảo thường không có thời gian chăm chút cho các trang web của mình nên nội dung các trang web đó thường chỉ là những nội dung cóp nhặt sơ sài với nhiều lỗi chính tả.

DỪNG LẠI, KHÔNG GỬI

Không vội thanh toán mà chưa xác minh, nhất là những yêu cầu thanh toán ngay bằng các phương thức chuyển tiền nhanh, không phải qua các kênh thanh toán uy tín như thẻ tín dụng, thẻ ghi nợ. Luôn nhớ, khi mua bán, "chuyển hàng trả tiền" là một giao dịch an toàn nên chọn, nếu có thể.

Cần tỉnh táo và bình tĩnh, ứng xử linh hoạt theo ba nguyên tắc mang tính định hướng chung: Hãy chậm lại; Kiểm tra ngay; Dừng lại, không gửi, để nhận biết và phòng tránh lừa đảo trên không gian số.

Với các tình huống nêu trong Hoạt động 1, những cách nào sau đây là ứng xử cần thiết để phòng tránh những rủi ro?

Hoạt động 2: Ứng xử chung trong môi trường số

Khi bắt đầu sử dụng mạng Internet là em bắt đầu trở thành một công dân số, được tiếp cận với cả những lợi ích và rủi ro trên mạng. Hãy cùng trao đổi để chỉ ra một vài quy tắc ứng xử chung trong môi trường số.

Môi trường văn hoá của mạng xã hội và không gian số phụ thuộc nhiều vào hành vi của mỗi người dùng. Chính vì vậy, việc xây dựng chuẩn mực đạo đức về hành vi, ứng xử trên mạng xã hội, tạo thói quen tích cực trong các hành vi ứng xử của người dùng, góp phần xây dựng môi trường mạng an toàn, lành mạnh là việc làm rất cần thiết. Việc xây dựng và hình thành các chuẩn mực đó đòi hỏi cả một quá trình không ngừng.

vun đắp trên cơ sở bốn quy tắc chính được nêu trong Hình 9.1 (theo Quyết định số 874/QĐ-BTTTT về Bộ Quy tắc ứng xử trên mạng xã hội ngày 17/6/2021).

Nội hàm của các quy tắc đó có thể được trình bày ngắn gọn như sau:

Không gian số nói chung và mạng xã hội nói riêng là không gian chung của tất cả mọi người, không phân biệt tôn giáo, tuổi tác, màu da. Chính vì thế, với tư cách là những công dân có trách nhiệm, có tri thức, có văn hoá trong không gian ấy, em cần luôn nhớ mỗi hành vi, mỗi biểu cảm, mỗi từ ngữ khi đưa lên mạng xã hội chỉ trong chốc lát đã lan truyền tới mọi nơi trên thế giới. Hãy cân nhắc một cách cẩn trọng về những gì nên làm (Hình 9.2) và không nên làm (Hình 9.3) khi tham gia mạng xã hội. Cần tuân thủ các quy tắc ứng xử trong môi trường số như: 1) tôn trọng, tuân thủ pháp luật; 2) lành mạnh; 3) an toàn, bảo mật thông tin; 4) trách nhiệm.

LUYỆN TẬP

VẬN DỤNG

Các hình thức lừa đảo trên không gian số rất đa dạng. Hãy sử dụng các từ khoá thích hợp để phòng tránh những hình thức lừa đảo đã được nêu trong bài học.