Bài 26. Hàm trong Python

HÀM TRONG PYTHON

SAU BÀI NÀY EM SẼ:

Các chương trình giải những bài toán thực tế phức tạp thường có rất nhiều lệnh, trong đó có không ít những khối lệnh tương ứng với một số thao tác được viết đi viết lại. Trong các ngôn ngữ lập trình bậc cao, ta thường gom các khối lệnh như vậy thành những chương trình con. Khi đó, trong chương trình người ta chỉ cần thay cả khối lệnh bằng một lệnh gọi chương trình con tương ứng. Trong Python, các hàm chính là các chương trình con.

Em có thể kể tên một số hàm trong số các lệnh đã học không? Các hàm đó có những đặc điểm chung gì?

1. MỘT SỐ HÀM THIẾT KẾ SẴN CỦA PYTHON

Hoạt động 1. Tìm hiểu một số hàm của Python

Quan sát một số câu lệnh trong Bảng 26.1 và cho biết những câu lệnh này có điểm chung gì.

abs ( )	len( )	range()	float ( )
list( )	round( )	chr( )	input( )	ord( )
str()	divmod( )	int()	print()	type( )

Trước tiên, về hình thức, em có thể thấy các lệnh trên đều có các dấu mở đóng ngoặc đi sau tên lệnh. Bên trong dấu ngoặc, em có thể ghi thêm các tham số là các đại lượng, các biến hoặc thậm chí, trong một số trường hợp, cả các biểu thức. Ví dụ, lệnh input() thực hiện yêu cầu nhập vào một xâu kí tự bất kì và gán cho biến x.

Các lệnh trong Bảng 26.1 chính là các chương trình con được thiết kế sẵn của Python, cho phép người dùng tuỳ ý sử dụng trong các chương trình của riêng mình.

Trong các ví dụ trên, xâu kí tự bên trong dấu ngoặc của các hàm int() và print() là tham số của hàm.

Cú pháp câu lệnh gọi hàm trong Python có dạng chung như sau:

<tên hàm> ( <danh sách tham số hàm> )

Python cung cấp sẵn nhiều hàm thực hiện những công việc khác nhau, cho phép người dùng được tuỳ ý sử dụng khi viết chương trình bằng các câu lệnh gọi hàm tương ứng.

Mô tả tham số và giá trị trả lại của mỗi hàm sau: float(), str(), len(), list().

2. THIẾT LẬP CÁC HÀM TỰ ĐỊNH NGHĨA

Ngoài các hàm thiết kế sẵn, Python còn cho phép người dùng tự thiết lập các hàm của mình (còn gọi là các hàm tự định nghĩa).

Hoạt động 2. Cách thiết lập hàm trong Python

Quan sát các ví dụ sau để biết cách viết hàm.

Ví dụ 1. Cách viết hàm có trả lại giá trị:

def inc(n):
return n + 1
inc(3)

Tên hàm: inc.

Ví dụ 2. Cách viết hàm không trả lại giá trị:

def thong_bao(msg):
print("Xin chào bạn", msg)
thong_bao("Trần Quang Minh")

Tên hàm: thong_bao. Giá trị trả lại: không có.

Xin chào bạn Trần Quang Minh

Hàm trong Python được định nghĩa bằng từ khoá def, theo sau là tên hàm (tên hàm sẽ theo quy tắc đặt tên định danh). Hàm có thể có hoặc không có tham số. Khối lệnh mô tả hàm được viết sau dấu ":" và viết lùi vào, thẳng hàng. Hàm có thể có hoặc không có giá trị trả lại sau từ khoá return.

Cú pháp thiết lập hàm có trả lại giá trị:

def <tên hàm> ( <tham số>):
<khối lệnh>
return <giá trị>

Cú pháp thiết lập hàm không trả lại giá trị:

def <tên hàm> ( <tham số>):
<khối lệnh>
return

Hàm sẽ kết thúc khi gặp lệnh return và trả lại <giá trị>.

Lệnh return. Hàm kết thúc khi gặp lệnh return. Nếu hàm không trả lại giá trị thì có thể không cần lệnh return.

Để thiết lập hàm trả lại giá trị, câu lệnh return trong khai báo hàm cần có <giá trị> đi kèm. Để thiết lập hàm không trả lại giá trị có thể dùng lệnh return không có <giá trị> hoặc không cần có return.

Quan sát các hàm sau, giải thích cách thiết lập và chức năng của mỗi hàm:

a)
def Inday(n):
for k in range(n):
print(k, end = " ")

b)
def Nhap_xau():
msg = input("Nhập một xâu: ")
return msg

THỰC HÀNH

Thiết lập hàm trong Python.

Nhiệm vụ 1. Viết hàm yêu cầu người dùng nhập họ tên rồi đưa lời chào ra màn hình sau:

def meeting():
ten = input("Nhập họ tên của em: ")
print("Xin chào", ten)
meeting()

Nhiệm vụ 2. Viết hàm prime(n) với tham số là số tự nhiên n và trả lại True nếu n là số nguyên tố, trả lại False nếu n không phải là số nguyên tố.

Hướng dẫn. Số nguyên tố là số tự nhiên lớn hơn 1, không có ước nào ngoài 1 và chính nó. Để thiết lập hàm prime(n) chúng ta cần tính số ước thực sự của n (từ 1 đến n - 1). Biến C dùng để đếm số các ước thực sự của n. Khi đó, n sẽ là số nguyên tố khi và chỉ khi C = 1. Nếu k là ước của n thì C tăng lên 1. k = 1 tăng dần đơn vị cho đến khi k = n thì dừng. Với mỗi k, kiểm tra xem k có phải là ước của n hay không.

def prime(n):
C = 0
k = 1
while k < n:
if n % k == 0:
C = C + 1
k = k + 1
if C == 1:
return True
else:
return False

LUYỆN TẬP

Ví dụ numbers("0101abc") = 4.

VẬN DỤNG

def prime(n):
if n < 2:
return False
C = 0
k = 2
while k < n:
if n % k == 0:
return False
k = k + 1
return True

Viết hàm cho mỗi yêu cầu trên.