Tin học 10 · SGK

Bài 23. Một số lệnh làm việc với dữ liệu danh sách

23 MỘT SỐ LỆNH LÀM VIỆC VỚI DỮ LIỆU DANH SÁCH

Trong bài trước chúng ta đã biết cách dùng lệnh append để thêm phần tử vào cuối một danh sách. Vậy Python có lệnh nào dùng để:

1. DUYỆT DANH SÁCH VỚI TOÁN TỬ IN

Hoạt động 1. Sử dụng toán tử in với danh sách

Quan sát ví dụ sau để biết cách dùng toán tử in để duyệt một danh sách.

Ví dụ 1. Dùng toán tử in để kiểm tra một giá trị có nằm trong danh sách không.

>>> A = [1, 2, 3, 4, 5]
>>> 10 in A
False
>>> 2 in A
True

Số nguyên 2 nằm trong dãy A, kết quả trả lại True.

Câu lệnh dùng toán tử in để kiểm tra <giá trị> có trong <danh sách> không, nếu có thì trả lại True, nếu không thì trả về False như sau:

<giá trị> in <danh sách>

Ví dụ 2. Sử dụng toán tử in để duyệt từng phần tử của danh sách.

>>> A = [10, 11, 12, 13, 14, 15]
>>> for k in A:
print(k, end = " ")
10 11 12 13 14 15

Hãy giải thích ý nghĩa của từ khoá in trong câu lệnh sau:

for i in range(10): <các lệnh>

2. MỘT SỐ LỆNH LÀM VIỆC VỚI DANH SÁCH

Hoạt động 2. Tìm hiểu một số lệnh làm việc với danh sách

Quan sát ví dụ sau để tìm hiểu một số lệnh làm việc với dữ liệu kiểu danh sách.

Ví dụ 1. Lệnh clear() xoá toàn bộ một danh sách.

>>> A = [1, 2, 3, 4, 5]
>>> A.clear()
[]

Ví dụ 2. Lệnh remove(value) sẽ xoá phần tử đầu tiên của danh sách có giá trị value. Nếu không có phần tử nào như vậy thì sẽ báo lỗi.

Lệnh remove() có chức năng xoá một phần tử có giá trị cho trước. Lệnh báo lỗi nếu giá trị không có trong danh sách.

>>> A = [1, 2, 3, 4, 5]
>>> A.remove(1)
[2, 3, 4, 5]
>>> A.remove(10)
Traceback (most recent call last)
File "<pyshell#25>", line 1, in <module>
A.remove(10)
ValueError: list.remove(x): x not in list

Ví dụ 3. Lệnh insert() có hai tham số cần nhập: vị trí cần chèn và giá trị được chèn. Lệnh insert(2, 5) sẽ chèn số 5 tại chỉ số 2.

>>> A = [1, 2, 6, 10]
>>> A.insert(2, 5)
[1, 2, 5, 6, 10]

Lệnh insert(index, value) sẽ chèn giá trị value vào danh sách tại vị trí index và đẩy các phần tử từ vị trí này sang phải.

Chú ý: Nếu k nằm ngoài phạm vi chỉ số của danh sách thì lệnh vẫn có tác dụng: nếu k < 0 thì chèn vào đầu danh sách; nếu k > len(A) thì chèn vào cuối danh sách.

>>> A.insert(-10, 1)

Lệnh này chèn số 1 vào đầu danh sách A.

>>> A.insert(100, 2)

Lệnh này chèn số 2 vào cuối danh sách A.

Một số lệnh làm việc với dữ liệu danh sách:

A.append(x)	Bổ sung phần tử x vào cuối danh sách A.
A.insert(k,x)	Chèn phần tử x vào vị trí k của danh sách A
A.clear( )	Xoá toàn bộ dữ liệu của danh sách A.
A.remove(x)	Xoá phần tử x từ danh sách A.

THỰC HÀNH

Các lệnh làm việc với dữ liệu kiểu danh sách

Nhiệm vụ 1. Nhập số n từ bàn phím, sau đó nhập danh sách n tên học sinh trong lớp, danh sách được in ra theo thứ tự ngược lại với thứ tự đã nhập.

Hướng dẫn. Chương trình sẽ yêu cầu nhập số tự nhiên n, sau đó sẽ lần lượt yêu cầu nhập n tên học sinh. Tuy nhiên, do yêu cầu in danh sách học sinh theo thứ tự ngược lại so với thứ tự nhập nên cần dùng lệnh insert() để chèn tên học sinh được nhập vào đầu danh sách. Chương trình có thể như sau:

dsLop = []
n = int(input("Nhập số học sinh: "))
for i in range(n):
name = input("Nhập họ tên học sinh thứ " + str(i + 1) + ": ")
dsLop.insert(0, name)
print("Danh sách học sinh đã nhập:")
for name in dsLop:
print(name)

Nhiệm vụ 2. Cho trước dãy số A. Viết chương trình xoá đi các phần tử có giá trị nhỏ hơn 0 từ A.

Hướng dẫn. Duyệt từng phần tử của dãy số A, kiểm tra nếu phần tử này nhỏ hơn 0 thì xoá đi.

Chương trình có thể như sau:

A = [0, 1, -3, -10, 5, 9, -20, 55]
i = 0
while i < len(A):
if A[i] < 0:
A.remove(A[i])
else:
i = i + 1
print(A)

Nhiệm vụ 3. Cho trước dãy số A. Viết chương trình tìm và chỉ ra vị trí đầu tiên của dãy số A mà ba số hạng liên tiếp có giá trị là 1, 2, 3. Nếu tìm thấy thì báo vị trí tìm thấy; nếu không thì thông báo "Không tìm thấy mẫu".

Hướng dẫn. Soạn thảo chương trình sau rồi thực hiện và kiểm tra tính đúng đắn của chương trình.

A = [0, 4, 0, 1, 2, 3, 8, 9, 0, 1, 2, 3, 17, 16, 0, 1, 2]
p = [1, 2, 3]
i = 0
pkq = -1
while i < len(A) - 3 and pkq == -1:
if A[i] == p[0] and A[i + 1] == p[1] and A[i + 2] == p[2]:
pkq = i
else:
i = i + 1
if pkq >= 0:
print("Tìm thấy mẫu", p, "tại vị trí", pkq)
else:
print("Không tìm thấy mẫu", p)

LUYỆN TẬP

VẬN DỤNG

Dãy số Fibonacci được xác định như sau: F0 = 0, F1 = 1, Fn = Fn-1 + Fn-2 (với n ≥ 2). Viết chương trình nhập n từ bàn phím, tạo và in ra màn hình dãy số A bao gồm n số hạng đầu của dãy Fibonacci.