Bài 18. Các lệnh vào ra đơn giản
CÁC LỆNH VÀO RA ĐƠN GIẢN
SAU BÀI NÀY EM SẼ:
Để tương tác với người sử dụng trong khi thực hiện chương trình, các ngôn ngữ lập trình có các câu lệnh để đưa dữ liệu ra màn hình hay nhập dữ liệu vào từ bàn phím. Em đã biết Python có lệnh print() dùng để đưa dữ liệu ra màn hình. Để nhập dữ liệu từ bàn phím khi thực hiện chương trình, Python sử dụng câu lệnh input().
Em dự đoán lệnh nhập dữ liệu input() có cú pháp và chức năng như thế nào?
1. CÁC LỆNH VÀO RA ĐƠN GIẢN
Bài 1 chúng ta đã biết quá trình xử lí thông tin máy tính thực chất là xử lí dữ liệu. Do vậy, trong các ngôn ngữ lập trình bậc cao cần có các câu lệnh tương ứng để nhập, xuất dữ liệu. Trong Python, lệnh print() có chức năng đưa dữ liệu ra, còn lệnh input() đưa dữ liệu vào.
Hoạt động 1. Tìm hiểu chức năng của lệnh input()
Quan sát lệnh sau và trả lời các câu hỏi: Lệnh input() cho phép nhập dữ liệu từ đâu? Giá trị được nhập sẽ là số hay xâu?
>>> input("Nhập một số: ")
Nhập một số: 12
'12'Lệnh input() có chức năng nhập dữ liệu từ thiết bị vào chuẩn, thường là bàn phím. Nội dung nhập có thể là số, biểu thức hay xâu và cho kết quả là một xâu kí tự. Cú pháp của lệnh input() như sau:
<biến> = input(<Dòng thông báo>)Cần nhập một xâu kí tự thì có thể dùng lệnh input() tương tự như sau:
name = input("Nhập họ tên em: ")
print("Xin chào ", name)Lệnh print() có chức năng đưa dữ liệu ra thiết bị ra chuẩn, thường là màn hình. Thông tin cần đưa ra có thể bao gồm một hay nhiều dữ liệu với kiểu khác nhau, cho phép cả biểu thức tính toán. Các lệnh vào ra đơn giản của Python bao gồm lệnh input() và lệnh print().
2. CHUYỂN ĐỔI KIỂU DỮ LIỆU CƠ BẢN CỦA PYTHON
Hoạt động 2
Chúng ta đã biết một số kiểu dữ liệu cơ bản như số nguyên, số thực và xâu kí tự. Trong Python có cách nào để nhận biết được kiểu dữ liệu của biến không?
Quan sát các lệnh sau để biết kiểu dữ liệu của mỗi biến.
>>> n, x, s = 10, 1.8, "One"
>>> n
10
>>> type(n)
<class 'int'>
>>> type(x)
<class 'float'>
>>> type(s)
<class 'str'>Đồng thời gán n = 10, x = 1.8, s = "One". Biến n thuộc kiểu int – số nguyên. Biến x thuộc kiểu float – số thực. Biến s thuộc kiểu str – xâu kí tự.
Kiểu dữ liệu lôgic cũng là kiểu dữ liệu cơ bản và dữ liệu kiểu này chỉ có hai giá trị là True (đúng) và False (sai). Ví dụ dữ liệu kiểu lôgic là kết quả phép so sánh:
>>> 3 > 2
True
>>> 5 < 0
False
>>> b = 10 > 3
>>> type(b)
<class 'bool'>Các biểu thức so sánh chỉ nhận giá trị True hoặc False và có giá trị thuộc kiểu lôgic.
Xác định kiểu và giá trị của các biểu thức sau: a) "15 + 20 - 7" b) 32 > 45 c) 13 != 8 + 5 d) 1 == 2
Hoạt động 3
Lệnh int() có chức năng chuyển đổi số thực hoặc xâu chứa số nguyên thành số nguyên.
>>> int(12.6)
12
>>> int("123")
123Lệnh int() không chuyển đổi được xâu chứa số thực.
>>> int("10.35")
Traceback (most recent call last):
File "<pyshell#21>", line 1, in <module>
int("10.35")
ValueError: invalid literal for int() with base 10: '10.35'Lệnh float() dùng để chuyển đổi số nguyên và xâu kí tự thành số thực.
>>> float(8)
8.0
>>> float("10.23")
10.23Lệnh str() dùng để chuyển đổi các kiểu dữ liệu khác thành xâu kí tự.
>>> str(12+34)
'46'
>>> str(12.567)
'12.567'
>>> str(2>3)
'False'Chú ý: Các lệnh int(), float() chỉ có thể chuyển đổi các xâu ghi giá trị số trực tiếp, không chuyển đổi xâu có công thức, ví dụ:
>>> int("12+45")
Traceback (most recent call last):
File "<pyshell#27>", line 1, in <module>
int("12+45")
ValueError: invalid literal for int() with base 10: '12+45'Các lệnh int(), float(), str() có chức năng chuyển đổi dữ liệu từ các kiểu khác tương ứng về kiểu số nguyên, số thực và xâu kí tự. Các lệnh int(), float() không thực hiện xâu là biểu thức toán.
1. Mỗi lệnh sau sẽ trả lại các giá trị nào? a) str(150) b) int("1110") c) float("15.0")
2. Lệnh nào sau đây sẽ báo lỗi? A. int("12.0") B. float(13+1) C. str(17.001)
Hoạt động 4. Nhập dữ liệu kiểu số nguyên hoặc số thực từ bàn phím
Dữ liệu nhập từ bàn phím bằng lệnh input() luôn là xâu kí tự nên muốn nhập dữ liệu đầu vào là số nguyên hay số thực thì phải làm thế nào?
Nếu cần nhập số nguyên thì sau khi nhập giá trị số cần dùng lệnh int() để chuyển đổi sang kiểu số nguyên như sau:
>>> n = int(input("Nhập số tự nhiên: "))
Nhập số tự nhiên: 13Nếu cần nhập số thực thì sau khi nhập giá trị số cần dùng lệnh float() để chuyển đổi sang kiểu số thực như sau:
>>> x = float(input("Nhập số thực x:"))Dùng lệnh x = input("Nhập số x:") để nhập số cho biến x là đúng hay sai?
THỰC HÀNH. Nhập dữ liệu từ bàn phím bằng lệnh input().
Nhiệm vụ 1. Viết chương trình nhập lần lượt ba số tự nhiên m, n, p, sau đó in ra tổng của ba số này.
Cần thực hiện ba lệnh nhập lần lượt các số m, n, p. Chú ý cách nhập số nguyên cần dùng lệnh int() để chuyển đổi dữ liệu nhập từ bàn phím. Chương trình có thể viết như sau:
m = int(input("Nhập số nguyên m: "))
n = int(input("Nhập số nguyên n: "))
p = int(input("Nhập số nguyên p: "))
print("Tổng ba số đã nhập là", m+n+p)Nhiệm vụ 2. Viết chương trình nhập họ tên, sau đó nhập tuổi của học sinh. Chương trình đưa ra thông báo, ví dụ: Bạn Nguyễn Hoà Bình 15 tuổi.
Cần thực hiện hai lệnh nhập dữ liệu, một lệnh nhập tên học sinh, lệnh thứ hai nhập tuổi, sau đó thông báo ra màn hình. Chú ý khi nhập tuổi cần chuyển đổi dữ liệu.
ten = input("Nhập họ tên học sinh: ")
tuoi = int(input("Nhập tuổi: "))
print("Bạn", ten, tuoi, "tuổi")LUYỆN TẬP
1. Những lệnh nào trong các lệnh sau sẽ báo lỗi? a) int("12+45") b) float(123.56) c) float("123,5.5")
2. Vì sao khi nhập một số thực cần viết lệnh float(input())?
VẬN DỤNG
Gợi ý: Công thức Heron tính diện tích tam giác: S = √(p(p - a)(p - b)(p - c)) với p là nửa chu vi tam giác.